ILO Türkiye’deki motokuryeliği araştırdı

ILO, Türkiye’de motokryelik yapanların mesleki standardından kazandıkları ücrete, karşılaştıkları risklerden alınması gereken İSG tedbirlerine varana kadar kapsamlı bir rapor yayımladı.

Murathan Demirkıran
Murathan Demirkıran Tüm Haberleri

İSG HABER AJANSI

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) Türkiye Ofisi, “Teslimat Sektörü Çalışanlarında Psikososyal Risk Analizi-Motosikletli Kuryeler Odağında” başlıklı bir rapor yayımladı. Raporda Türkiye’deki motokuryelik üzerine çeşitli araştırmalara yer verildi.

COVID-19 salgınının tüm dünyada neden olduğu değişikliklerden biri de alışveriş kültürüne etkisi. Salgın döneminde birçok sektör küçülmeye giderken teslimat sektörü büyüyen sektörler arasında yer aldı. Kısıtlamalar sebebiyle online siparişler yaygınlaştı. UPS araştırması dünyada e-ticaretin yüzde 50’nin üzerinde büyüdüğünü göstermekte. Türkiye’de COVID-19 salgınının başlangıcından itibaren mobil perakende satışları yüzde 200, ulusal market zincirlerine dijitaldeki talep yüzde 150 arttı. T.C. Ticaret Bakanlığı’nın verilerine göre 2020 yılının ilk 6 ayındaki e-ticaret hacmi, bir önceki yıla göre yüzde 64 oranında artarak 91,7 milyar TL oldu. Motosikletli kuryeler, e-ticaret piyasasında perakende satışların müşteriye ulaşmasını sağlayan sistemdeki en önemli çalışan gruplarından birisi. Türkiye’de motokuryelik 2014 yılında iş kolu haline gelmiş ve İŞKUR meslek kodları arasında 8321.02 kodu ile tanımlanmakta. Türkiye’de motokuryelerin tam sayısı bilinmemekle birlikte sadece İstanbul’da 10 binden fazla motokurye olduğu, Türkiye genelinde ise kayıt dışı motokuryelerle birlikte bu sayının 900 bine ulaştığı düşünülmektedir.

MYK’SI VAR

Motokuryelik Meslek Standartları MYK tarafından oluşturulmuş ve 2017 yılında 30255 sayılı Resmî Gazete’de yayınlanarak resmîleşti. Ulusal Meslek Standartları’nda motokuryelik mesleği görev, işlemler ve başarı ölçütleri, kullanılan ekipmanlar ve tutum-davranışlar olmak üzere dört başlıkta tanımlanıyor. Görev, işlemler ve başarı ölçütleri başlığı altında bulunan kriterler; motokuryelerin iş organizasyonu, iş akışı ve İSG sorumluluklarını açıklamakta. Mesleki yeterlilik standartlarına ek olarak 2019 yılında MYK tarafından ulusal yeterlilik kriterleri yayınlandı. Kişiler bu kriterleri karşılayarak Motokuryelik Mesleki Yeterlilik Belgesi alabilmekte. Ancak henüz MYK belgesi alma zorunluluğu motokuryelikte bulunmamakta.

ESNAF KURYELİK

Motokuryeliğin farklı çalışma modelleri ortaya çıktı. Bunlardan biri de “Gig ekonominin” bir yansıması olarak “esnaf kurye”lik. Kuryeler için şahıs şirketi kurmak ve serbest teslimat yapmak anlamına gelen esnaf kurye modelinde kuryeler frmalara fatura karşılığı hizmet vermekte, vergi ve sigorta gibi yükümlülüklerini kendileri yerine getirmekte. Esnaf kuryelik yapan motokuryeler 53.20.09 NACE kodu ile çalışmakta. Bu kod genel “kuryelik faaliyetleri”ni kapsamakta ve bu kod ile faaliyet gösteren iş yerleri “az tehlikeli” iş yerleri sınıfında yer almakta. Bu durum çeşitli eleştirileri de beraberinde getirmekte. Motokuryeliğin kaza riskleri ve kaza oranlarına bakıldığında “çok tehlikeli” iş statüsünde yer alması gerektiği konusunda motokuryeler, dernekler ve federasyonların çeşitli kamuoyu bilgilendirme dokümanları ve TBMM’ye verilmiş soru önergeleri bulunmakta.

EN BAŞTA PSİKOSOSYAL RİSKLER

ILO raporuna göre motokuryeler birden fazla psikososyal risk faktörüne maruz kalmakta. Artan iş yükü, çalışma saatlerindeki ve yoğunluğundaki artış, çalışma temposuna oranla yetersiz molalar kuryeleri etkileyen psikososyal risklerin başında gelmediği söyleniyor.

MOTOKURYELER İÇİN ARAŞTIRMA

“Teslimat Sektörü Çalışanlarında Psikososyal Risk Analizi-Motosikletli Kuryeler Odağında” başlıklı saha araştırması motokuryelerin mevcut çalışma şartlarına ve mesleklerine özgü psikososyal riskleri tespit etmek amacıyla gerçekleştirildi. Araştırmaya %18,7 oranında Türk kadın, %81,3 oranında erkek olmak üzere toplamda 150 motokurye katıldı. Bu kişilerin yüzde 25,34’ü Suriyeli erkek motokuryelerden oluşuyor. Araştırma iki ilde gerçekleştirilmiş, İzmir ve İstanbul illerinden eşit sayıda (75’er) motokurye ile görüşülmüş. Türk motokuryelerin çoğunluğunun (% 53,6) lise mezunu, Türk kadın motokuryelerin yine çoğunluğunun (%60,7) lise mezunu, Suriyeli motokuryelerin ise %39,5’inin ilkokul-ortaokul, %36,8’inin lise mezunu olduğu görülmekte. Suriyeli motokuryeler arasında 18 yaşından önce Türkiye’ye göç etmiş 11 katılımcı bulunmakta olup bu 11 katılımcının tümü motokuryeliğe çocuk yaşta (18 yaş altı) başlamış. Katılımcıların %46,7’si esnaf kurye modeliyle çalışırken %53,3’ü ise kuruma bağlı olarak çalışmakta. Katılımcıların %20’sinin sosyal güvencesi olmadan çalıştığı görülmüş.

MOTOKURYELER NE KADAR KAZANIYOR?

ILO raporuna göre motokuryelerin aylık gelir ortalamalarına ve dağılımlarına bakıldığında aylık gelir ortalamasının 5.117 TL olduğu görülmekte. Esnaf kuryelerin aylık ortalama gelirleri 6.273 TL iken kuruma bağlı çalışan motokuryelerin aylık ortalama geliri 4.106 TL’dir. Katılımcıların %8’i 8.001 TL ve üstü gelir elde etmekte.

Motokurye olarak işe başlamak için istenen belge ve şartlara bakıldığında ise belirli bir standardın olmadığı görülmekte. %26,1 (39 kişi) oranındaki motokuryeden hiçbir belge istenmemiş.

EN ÇOK ETKİLENDİKLERİ KONULAR

Motokuryelerin çalışma ortamlarına dair psikososyal riskler incelendiğinde; kuryelerin %84’ünün yağmur, aşırı sıcak, aşırı soğuk gibi olumsuz hava koşullarında çalışmaktan dolayı zorluk yaşadıkları görülmüş. Bu durum uyruğa ve cinsiyete göre incelendiği zaman benzer şekilde hava şartlarından dolayı yaşanan zorluklar dile getirilmiş. Motokuryelerin çalışma ortamıyla ilgili karşılaştıkları bir diğer risk faktörü ise trafik ve yol durumu olarak belirlenmiş. Katılımcıların %72,7’si trafkten ve yol durumundan kaynaklı olarak stres yaşamaktalar. Motokuryelerin çalışma ortamının çalışma koşulları boyutuna ek olarak çalışma ortamındaki dinlenme ve mola alanları incelendiğinde ise katılımcıların % 77,3’ünün belirli bir dinlenme alanı bulunmazken %22,6’sının kurum tarafından sağlanmış belirli bir dinlenme alanı bulunmakta.

İSG Haber Telegram grubumuza katılmak için tıklayınız

İSG Haber Instagram sayfamızı takip etmek için tıklayınız

İSG Haber Google İşyeri sayfamızı takip etmek için tıklayınız

İSG Haber Facebook sayfamızı takip etmek için tıklayınız

10 Ara 2021 - 17:00 - Dünya

Muhabir  Murathan Demirkıran



göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak isghaber.com.tr | Türkiye'nin İSG Haber Ajansı Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan isghaber.com.tr | Türkiye'nin İSG Haber Ajansı hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler isghaber.com.tr | Türkiye'nin İSG Haber Ajansı editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı isghaber.com.tr | Türkiye'nin İSG Haber Ajansı değil haberi geçen ajanstır.